Ibadhi.com

MAIMAMU

TANBIHI na Mukhtasari wa haya ni kwamba:

Zinasema nukulu hizo kwamba: Muslim bin Abi Karima kapokea kutoka kwa Ali, lakini ikiwa wanakusudia kupokea huko ni kupokea riwaya kwa njia ya moja kwa moja kwa kusikia kutoka kwake, basi hilo halipo kwa Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima Imamu huyu wa Kiibadhi, kwasababu kazaliwa baada ya kufariki Imamu Ali kwa kitambo, bali hata Sheikh wake ambae ni Abu Sha'athaa Jabir bin Zayd kapokea kutoka kwa Ali kwa njia ya BALAGH . Ama ikiwa wanakusidia kwamba kapokea kutoka kwa Ali Riwaya kwa njia isiokuwa hiyo, basi lililosahihi ni lile alilosema AlBukhari kwamba :  ((مسلم بن أبي كريمة ، يذكر عن علي))Muslim bin Abi Karima anatajakutoka kwa Ali na wala hakusema AlBukhari kwamba ((مسلم بن أبي كريمة روى عن علي)) Muslim bin Abi Karima kapokea kutoka kwa Ali. Ama aliyotaja kutoka kwa Ali bin Abi Talib ni Riwaya (no. 412) kama ilivyo katika Musnad riwaya isemayo:

أبو عبيدة قال: سئل علي بن أبي طالب بأي شيء بعثك رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى أبي بكر في حجة عام تسع؟ قال بأربع خصال: ألا يطوف بالبيت عريانا , ولا تدخل الجنة إلا نفس مؤمنة , ولا يجتمع مسلم ومشرك في الحرم بعد عامهم هذا  ومن كان له عند النبي صلى الله عايه وسلم  عهد فالى عهده ومن لم يكن له عهد فالى أربعة أشهر

Kwahivyo maneno ya Al-Bukhari aliposema katika "At-Taarikh Al-Kabiir" (J. 7 UK. 271 No. 1144) kwamba "Muslim bin Abi Karima anataja kutoka kwa Ali" kasema kweli, na wala hakuna Muslim bin Abi Karima (Abu Ubayda) hata mmoja alotaja kutoka kwa Ali zaidi ya huyu Ibadhi ambae yamethibiti katika Musnad masimulizi yake kutoka kwa Ali kama aliyoyasema AlBukhari kwamba anataja kutoka kwa Ali. Vyenginevyo tuleteeni mwengine asiekuwa huyu Ibadhi mwenye kutaja riwaya kutoka kwa Ali ili awe AlBukhari hakumkusudia huyu.   


- ((فصار الذكر هو الرسول، وهذا ما لم يدفع، فصار أهل البيت عليهم السلام المأمور المخلق بسؤالهم، ولم يكلفوا أن يسألوا عبدالله بن يزيد البغداذي ولا عبدالرحمن بن خليل ولا عبدالكريم بن نعيم، ولا مسلم بن أبي كريمة، ولا عبدالصمد ولا المعلم ولا نجدة بن عامر ولا أبا مؤرج السدوسي))

 - Kufikiwa. Yaani imemfikia kutoka kwa Ali bin Abi Talib kadha wa kdha…


Na katika kauli ya Ibnu Hajar katika "Al-Lisaan" wakati akiyafasiri maneno ya Ibnu Hibban ya kukataa kwake kumtolea hoja Abu Ubayda kwasababu ya madhehbu yake, ambapo alisema Ibnu Hajar, hiyo ni kwasababu alikuwa Shia, hapana shaka kwamba hii ni kauli isio  na mwelekeo wowote si wa karibu wala wa mbali, kumuhisabu Abu Ubayda kwamba alikuwa Shia, bali maneno ya Al-Naasir shia wa Zaydiya yanaonesha kwamba Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima ambae kamtaja sio Shia, hasa ukizingatia kwamba Al-Naasir huyo kamtaja vile vile katika msururu huo Maibadhi wengine kama vile Abdallah bin Yazid Al-Baghdadiy ambae ni mmoja kati ya wanafunzi wa Imamu Al-Rabi'u bin Habib, na akamtaja Abu Mu-urij Al-Saduusiy nae vile vile ni katika wanafunzi wa Imamu Abu Ubayda Muslim, hivyo basi kwa mkushanyiko huu baina yao inaonesha wazi kwamba Muslim bin Abi Karima ambae kamtaja huyu Al-Naasir Sheikh wa Zaydiya kwamba alikuwa ni Imamu wa Kiibadhi, changanya hilo pamoja na ukweli kwamba huyu Al-Naasir kamzingatia Abu Ubayda kwamba ni mmoja wa Maulamaa ambao wanamrejea, hii ukiachilia mbali maneno ya Al-Jaahidh  kuhusu Abu Ubayda   Muslim bin Abi Karima kwamba ni katika Maulamaa wa Kiibadhi na ni katika wapokezi wao.

Ama Ibnu Hibban kusema kwamba hamtolei hoja kwasababu ya udhalili wa madhehebu yake, hiki si kitu cha ajabu kwake na kwa walio mfano wake kuhusu madhehebu hii ya Kiibadhi na watu wake, na wala hili hakulianza yeye Ibnu Hibban, kwa vyovyote vile hili halizingatiwi katika uwanja wa elimu, na la ajabu zaidi ni kuwa Ibnu Hibban anawafanya kuwa ni hoja Rijaalu Al-Bukhari na Muslim, na lililomaarufu ni kwamba Bukharin a Muslim wamepokea kutoka kwa Mashia (Rawafidh) na Muutazila na Qadiriya na hao walioitwa kuwa ni Makhawarij, na wamewafanya kuwa ni hoja, basi vipi asifanywe hoja Imamu wa Kiibadhi kwasababu ya Uibadhi wake??!! Na tusalim amri kwa ajili ya mjadala na tukubali kwamba Imamu huyo wa Kiibadhi alikuwa ni mtu wa bidaa, sasa kasikia wapi Ibnu Hibban kwamba riwaya ya yule aonekanae kwamba ana bidaa inakataliwa kwasababu ya ubidaa wa mpokezi huyo??!! Kilichomaarufu ni kwamba mtu anaposhutumiwa ubidaa basi riwaya zake hurudishwa iwapo atapokea chenye kuunga mkono misimamo yake ambayo inaonekana kuwa ni ya ubidaa. Kwahivyo utaona wazi kwamba TA'ASSUB za kimadhehebu ndizo zilizowapoteza watu hadi wakaacha misingi hatimae kutokujuwa walisemalo.

Na lakushangaza zaidi baada ya kudai huyu Ibnu Hibban kwamba hamfanyi Abu Ubayda kuwa ni hoja, tunamkuta kamtaja katika kitabu chake "Al-Thiqaat" basi kwanini hakumtaja katika "Al-Majruuhiin" kwahivyo ni wazi kwamba anajuwa fika kwamba Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima ni Thiqa mcha Mungu na ni hoja,  lakini hamfanyi hoja kwasababu ni Ibadhi. Allah aulani ujinga (قاتل الله الجهل ما أقبحه)

Ama kuhusu kauli ya Abu Hatim aliposema kuhusu Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima kwamba hajulikani (MAJHUUL) na akafatiwa kwa kauli hiyo na Adh-Dhahabiy katika "Al-Miizan", basi hilo litazingatiwa kuwa ni ukosefu wao wa maarifa kuhusu Abu Ubayda, na kwahivyo kutokumjua kwao hakumdhuru kitu madamu kuna wengine wanamjua, na hapana shaka kwamba hili ni jambo linalokubalika kimaumbile kabla ya kifani za kielimu, kwani hakuna ulazima kwa yule ambae atamjuwa Ibnu Ma'iin kwa mfano kwamba na Adh-Dahahabiy au Abu Hatim na wao lazima wamjue, ulazima huu haupo, vyenginevyo itabidi muwakatae enyi Mawahabi wale wapokezi ambao kasema Al-Albaniy kuwa hakuna Tarjama zao au hawajui au hawakutajwa kabisa, na hali ya kuwa wametajwa na Tarjama zao zipo na wanajulikana, sasa je itangulizwe kauli ya huyu aliekosa maarifa ya kuwajuwa watu hao au wale waliowataja na kuwatarjama? Bila shaka kila mtu mwenye insafu atafahamu na kukubaliana nami kwamba kauli ya kutangulizwa na kuzingatiwa ni ya yule aliyemtaja mpokezi na akamuelezea hali yake sio ya yule aliyesema kwamba hamjui.

Lakini haitakuwa vibaya nikikunukulia kwa mukhtasari hapa kuhusu maudhui hii yenye kuthibitisha kwamba ukosefu wa maarifa kwa baadhi ya wapokezi hauzingatiwi kwavile wako waliowajua wapokezi hao na kuwatarjama. Anasema:

1)    Anasema Al-Albaniy kuhuhu Sulaiman bin Shurahbil kwamba: “Na Sulaiman bin Shurahbil…..sikukuta katika tabaka hii mwenye jina Sulaiman bin Shurahbil”. Anasema Al-Qannubi: “Hivyo ndivyo alivyosema, wakati Sulaiman huyu jina lake kamili ni Sulaiman bin Abdil-Rahman bin ‘Issa bin Maimun bin Bint Shurahbil, na hufupishwa (jina lake) wakati mwengine kama ulivyoona (Sulaiman bin Shurahbil). Naye kaelezewa (katika vitabu tafauti vya wapokezi, kama ilivyo hapo chini)”.


[9] - Al-Albani Al-Dhaifa j. 4, uk. 200.  

[10] - Kaelezewa katika Rijalu Al-Bukhari cha Al-Kalaabaadhi j. 1, uk. 314; Al-Taarikh Al-Kabir j. 4, uk. 24; Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil cha Ibn Abi Hatim j. 4, uk. 29 na pia katika kitabu chake Al-’Ilal; Sualatu Al-Ajurri cha Abi Dawud; Al-Dhu’afaa cha Abu Zur’a Al-Dimashqi; Al-Ma’arifa cha Al-Fasawi; Tahdhibu Al-Kamal j. 8, uk. 79 chapa ya Darul Fikr; Tahdhibu Al-Tahdhib j. 4, uk. 181; Al-Kashif j. 1, uk. 462; Taarikhul Islam; Siyaru Al-A’alam j. 11, uk. 136; Al-Mizan j. 2, uk. 212; Tadhkiratul Huffadh j. 2, uk. 438; Al-’Ibar vya Al-Dhahabi j.1, uk. 413, Al-Bidaya Wa Al-Nihaya j. 10, uk. 312; Al-Taqrib na. 2588; Khulasat Al-Tahdhib cha Al-Khazraji; Shadharat  Al-Dhahab j. 2, uk. 78; Al-Jami’u Fii Al-Jarhi Wa Al-Ta’adil j. 1, uk. 340; Al-Jam’u Baina Rijali Al-Sahihain j. 1, uk. 183; Hadyu Al-Sari uk. 408; Al-Thiqat cha Ibn Shahin. Naye (mpokezi huyo) ni mpokezi wa Al-Bukhari na (Maimamu) wanne (Abu Dau, Al-Tirmidhi, Al-Nasai na Ibn Maja).


1)    Anasema Al-Albaniy kuhusu Abdul-A’ala bin Abdillah bin Abi Far-wa kwamba:  “Naye ni majhul (hajulikani): sikumuona aliyemuelezea”. Anasema Al-Qannubi: “Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani) na hali haiko hivyo, kwani ‘Abdul-A’ala huyu kaelezewa katika vitabu vingi mno. Na Ibn Ma’in kasema: ‘Abdul-Hakim bin ‘Abdillah bin Abi Far-wa na Salih bin ‘Abdillah bin Abi Far-wa na Abdul-A’ala bin ‘Abdillah bin Abi Far-wa wote ni wenye kuaminika.’ Na mfano wa hayo kayasema Ya’aqub bin Abi Suf-yan, na akasema Al-Daraqutni: ‘Is-haq bin Abi Far-wa ni mwenye kuachwa; ana ndugu watatu ni wenye kuaminika”.

2)  Anasema Al-albaniy kuhusu Said bin Ash-wa’i kwamba sikuiona tarjama (biography) yake”. Hivyo ndivyo alivyosema kwa sababu yeye alitazama baadhi ya vitabu vya wapokezi asimkute Said bin Ash-wa’i, wala hakujua kwamba baba yake jina lake ni ‘Amru bin Ash-wa’i, na wengine wakamnasibisha na babu yake wakasema: ‘Said bin Ash-wa’i’.

3)  Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake: “….isipokuwa ‘Abbaad bin Salim sikumuona aliemtarajimu (aliyemtaja)”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), na lau alitazama: Al-Tarikh Al-Kabir cha Al-Bukhari; Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil cha Ibn Abi Hatim; Al-Thiqat cha Ibn Hibbaan, basi angelijua kwamba (mpokezi huyo) ni mwenye kutarajimiwa.

Anasema Al-Albaniy kuhusu Abu Rifa’a, ‘Abdullahi bin Muhammad bin ‘Umar Al-’Adawi “Isnad hii wapokezi wake ni wenye kuaminika wenye kujulikana isipokuwa Abu Rifa’a sikumuona alipotarajimiwa”. Hivyo ndivyo alivyosema, wakati Abu Rifa’a huyu katarjimiwa katika Taarikh Baghdad cha Al-Khatib na akasema: “Ni mwenye kuaminika”.


[11] - Al-Albani Al-Dhaifa j. 1, uk. 213.  

[12] - Miongoni mwa hivyo ni: Al-Taarikh Al-Kabir cha Al-Bukhari j. 6, uk. 71; Taarikh Ibn Ma’in; Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil cha Ibn Abi Hatim j. 6, uk. 27; Al-Thiqat cha Ibn Hibbaan, j. 7, uk. 130; Al-Dhu’afaa cha Al-Daraqutni uk. 94; Al-Ma’arifa Wa Al-Taarikh cha Ya’aqub bin Sufyaan Al-Fasawi j. 3, uk. 55; Tabaqat Ibn Sa’ad; Tahdhibul Kamal cha Al-Mizzi j. 11, uk. 8-9, tarjama na. 3669 chapa Daru Al-Fikr; Tahdhibu Al-Tahdhib j. 6, uk. 87; Taqribu Al-Tahdhib uk. 331 na akasema Al-Hafidh kuhusu mpokezi huyo: “Ni mwenye kuaminika; Faqihi”; Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil j. 2, uk. 47.

[1] - Al-Albani Ir-waau Al-Ghalil  j. 3, uk. 121.

[1] - Na hivi baadhi ya vitabu ambavyo vimetaja tarjama yake: Rijalu Al-Bukhari cha Al-Kalabadhi; Rijalu Muslim cha Ibn Manjuyah j. 1, uk. 247; Al-Ta’arikh Al-Kabir j. 2, uk. 500, Taarikh Ibn Ma’in; ‘Ilalu Al-Tirmidhi; Al-Jarhu wa Al-Ta’adil j. 4, uk. 50; Tabaqat Ibn Sa’ad j. 6, uk. 327; Al-Thiqat cha Ibn Hibbaan; Al-Thiqat cha Al-’Ijli; Tahdhibu Al-Kamal; Tahdhibu Al-Tahdhib; Mizanu Al-I’itidal; Al-Mughni Fii Al-Dhu’afai tarjama na. 2356; Al-Kashif j. 1, uk. 441; Taqribu Al-Tahdhib uk. 239; Khulasat Al-Tahdhib; Al-Jami’u Fii Al-Jarhu wa Al-Ta’adil j. 1, uk. 305; Al-Jam’u baina Rijali Al-Sahihain j. 1, uk. 116; Hadyu Al-Sari uk. 406.

[1] - J. 3, uk. 191.

[1] - J. 6, uk. 38.

[1] - J. 6, uk. 80.

[1] - J. 7, uk. 159

[1] - Al-Albani Sahiha j. 5, uk. 368.


1)    Anasema Al-Albaniy kuhusu Al-Harith bin Muhammad Al-Makfuf kwamba: “Sikuona tarjama (biography) yake”. Hivyo ndivyo alivyosema, na imempita (Al-Albani) kwamba Al-Harith huyu katarjamiwa katika Al-Mizan, na Lisanu Al-Mizan.

2)  Anasema Al-Albaniy kuhusu Ummu Yunus bint ‘Ubaid kwamba: “Katika sanad kufikia kwake kuna Ummu Yunus bint ‘Ubaid, wala hakutajwa katika vitabu vya Tarajim (biographies)”. Hivyo ndivyo alivyosema, ilhali Ummu Yunus huyu katajwa katika Al-Taarikh Al-Kabir, Al-Munfaridat cha Al-Imamu Muslim; Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil cha Ibn Abi Hatim.

3)  Anasema Al-Albaniy kuhusu Ummara katika Sahiha yake: “Na ‘Ummara sikumjua (ni nani)”.  Hivyo ndivyo alivyosema, ilhali ‘Ummara huyu ni maarufu. Na akasema kuhusu Amru bin Abi Amri Al-’Abdi kwamba: “Na ‘Amru bin Abi ‘Amri Al-’Abdi sikumjua (ni nani).” Hivyo ndivyo alivyosema, ilhali ‘Amru huyu ni maarufu katarajumiwa katika vitabu vingi. Naye (mpokezi huyu) ni katika wapokezi wa Al-Bukhari na Muslim; na Al-’Abdi ni kunasibishwa na maula (bwana) wake Al-Muttalib bin ‘Abdillah Al-Makhzumi. 

4)  Anasema al-Albaniy kuhusu Abu Salih Al-Khawlani “Na sikumjua”. Hivyo ndivyo alivyosema, wala hakujua kwamba Al-Khawlani huyu ni mwenye kutarajimiwa katika Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil cha Ibn Abi Hatim na akanukuu kutoka kwa baba yake akisema “Hana ubaya”.

5)  Anasema Al-Albaniy kuhusu Al-Mu’alla bin Ru-ba “Na Al-Mu’alla bin Ru-ba sikuiona tarjama yake”. Hivyo ndivyo alivyosema, wala hakujua kwamba Al-Mu’alla bin Ru-ba huyu anayo tarjama katika Al-Ma’arifa Wa Al-Taarikh cha Ya’aqub bin Sufyaan Al-Fasawi.

6)  Anasema Al-Albaniy kuhusu Al-Nadharu bin Muhammad Al-Shaibani “Na Sheikh wake Al-Nadharu bin Muhammad Al-Shaibani sikumjua. Hivyo ndivyo alivyosema, na Al-Nadhar bin Muhammad ni mashuhuri katarajimiwa katika vitabu vingi mno.

12) Anasema Al-Albaniy kuhusu Imra-atu Ibni Umar katika Sahiha yake: “Na wapokezi wake ni wenye kuaminika isipokuwa  Imra’atu Ibni Umar (mke wa Ibn ‘Umar) sikumjua”. Na Imra-atu Ibni Umar (mke wa Ibn Umar) huyu ni maarufu mashuhuri, na jina lake ni Safiyya bint Abi Ubaid Al-Thaqafiyya. Al-Imamu Muslim na Al-Imamu Al-Bukhari wamepokea (riwaya zake) katika Al-Ta’aaliq. Na hivi ni vitabu vilivyomtarajimu:

13) Anasema Al-Albaniy kuhusu Isa bin Umar katika maelezo yake juu ya Al-Mishkaa kuhusu Isa bin Umar: “Hajulikani”. Lakini kauli ya Al-Daraqutni “Ni mtu wa madina anajulikana”

Kwahaya machache katika mengi kuhusu haya ya Al-Albaniy na waliomfano wake, inakubainikia wazi ewe ndugu msomaji mpendwa, ukweli wa tuliotangulia kuusema kwamba, kutokujulikana kwa baadhi ya wapokezi na baadhi ya Maulamaa hilo halidhurushi kitu madamu kuna wengine wamewataja wapokezi hao, kwahivyo kauli ya Al-Albaniy waliyoghururika nayo Mawahabi akiwemo Saad Aal Humayd alipodai kwamba Abu Ubaida hakutajwa na kwamba ni majhuul si jambo la kupigiwa kofi lau wangalijua wasiojua, kwani uhakika wa Abu Ubaida kwa Al-Albaniy ni sawa na uhakika wa Isa bin Umar na Imra-atu Ibni Umar na Al-Nadharu bin Muhammad Al-Shaibani na Ummara na Amru bin Abi Amri Al-Abdi na Abu Salih Al-Khawlani na Al-Mu’alla bin Ru-ba na Sulaiman bin Shurahbil na Abdul-A’ala bin Abdillah bin Abi Far-wa na Said bin Ash-wa’i na Abbaad bin Salim na Abu Rifa’a, Abdullahi bin Muhammad bin Umar Al-’Adawi na Al-Harith bin Muhammad Al-Makfuf na Ummu Yunus bint Ubaid, ambapo wote hao Al-Albaniy kadai kuwa hawajulikani au hawajui. Je kutokuwajuwa kwake hao ni uhakika wenye kuzingatiwa? Hapana shaka kwamba kila msomaji mwenye kutafuta haki na akawa na Insafu anaona kwamba huko kumetokana na kasoro zake mwenyewe Al-Albani ya kutokuwajua hao kama ulivyoona kwamba hao wametajwa katika vitabu mama na kutarajimiwa ambapo yeyey anasema hajawaona wala hawajui, kwahivyo hatuoni ajabu wala hatushangai kumuona Al-Albani hamjui Abu Ubayda au Imamu Al-Rabi'u bin Habib vile vile. Kama ambavyo inawezekana kweli kwamba Abu Hatim na Adh-Dhahabiy hawakumjua Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima ni nani, lakini kutokumjua kwao hakumdhuru kitu madamu kuna wengine wanamjua, na kwahivyo tunatosheka na kauli ya Ibnu Ma'iin kuhusu kumtaja kwake Abu Ubayda na akasema kwamba: ((لا باس به)) "Hana matatizo" na kwahakika wameafikiana Maulamaa wa Mustalahu Al-Hadiith na Jarhu wa Ta'adiil, kwamba kauli ya Ibnu Ma'iin anaposema ((لا بأس به)) "Hana matatizo" ni sawa na kusema kwake kwamba ni Thiqa. Kwahivyo tunamwambia kila Wahabi mwenye kushuku kuwepo kwa Imamu Abu Ubayda kwamba:

إذا لم تستطع شيئا فدعه *** وجاوزه إلى ما تستطيع

Kama huna uliwezalo basi wacha**Fanya uliwezalo

Naam, kama huna ukiwezacho usijikakamue tafuta jengine uliwezalo ufanye. Ndugu yangu mpendwa msomaji wa makala hii fupi, anasema Sheikh huyu wa Kiwahabi Saad Aal Humayd aliyejitokeza kukanusha kuwepo kwa Imamu Al-Rabiu bin Habib na Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima, dhahiri ni kwamba alifanya hivyo kwa kughururika na maneno ya Al-Albaniy, alipodai kuwa hawakutajwa hawa na yoyote wala hawana tarjama, tunamwambia Saad Aal Humayd alodanganyika na maneno ya Al-Albani kwamba:

من جعل الغراب دليلا , يمر به على جيف الكلاب

((Mwenye kumfanya kunguru kuwa ni muongozaji njia, basi atampitisha kwenye mizoga ya mbwa))

وللحديث بقية

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

WANAFUNZI WAKE

  1. Al-Imamu Al-Rabiu bin Habib
  2. Abu Mawduud Al-Taaiy
  3. Salmat bin Saad
  4. Abu Ayyub Wail Al-Hadhramiy
  5. Abu Hamzatu Al-Shariy
  6. Abdu Rahman bin Rustum Al-Faarisiy
  7. Abraha bin Al-Sabaah Al-Humairiy
  8. Balah bin Uqbah
  9. Abu Sufyan Mahbuub bin Al- Ruhayl Al-Qurashi Al-Makhzumiy
  10. Al-Mu'utamir bin Ammara Al-Hilaliy
  11. Abu Al-Muurij Al-Sadusiy
Hayo ndiyo yaliyothibiti kwa Maibadhi kiufupi kuhusu Imamu huyu Adhiim Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima, na kama utatupia macho kwa vizuri basi utaona kwamba maneno ya Sheikh huyo wa Kiwahabi Saad Aal Humayd hayana mwega wa kuegemea wala muundi wa kusimamia, pale alipodai kuwa hali ya huyu Abu Ubaida ni sawa na Al-Rabiu kwamba wote hawajazaliwa kamwe, na akatoa challenge  kwa kutaka apelekewe Maraajiu (references) kutoka kwa Maibadhi au Ahlu Sunna au Shia au Mayahudi au wengine wowote waliowataja watu hawa, lakini suali la kujiuliza je kweli akipelekewa ataamini au atatafuta chochoro nyengine? Kwa vyovyote vile hakuna ulazima kwetu kuthibitisha kuwepo kwa Maimamu wa Kiibadhi kutoka kwa yoyote katika aliowataja, si Ahlu Sunna wala Shia wala Mayahudi wala wengine wowote wale, bali lililolazima ni kuthibitisha kutoka katika vitabu vyetu, na madamu hilo yeye kaliridhia pia, basi ushahidi wa kuwepo kwa Imamu huyu Abu Ubaida ni huo tulioutanguliza kutoka katika vitabu vyetu kwa ufupi yenye kuelezea athari zake za kielimu baina ya wanafunzi wake na walimu wake.
Lakini kwa vile madai yake aliposema kwamba Maimamu hao yaani Abu Ubaida Muslim bin Abi Karima na Imamu Al-Rabiu, ni watu waliovumbuliwa tu na Maibadhi wa mwishoni na wakaaminiwa na waliokuja baade, basi hapana shaka kwamba kauli yake ya kutaka apelekewa Maraajiu (references) kutoka kwa Maibadhi yaliowataja Maimamu hao ni maneno tu anajisemea (إنها كلمة هو قائلها). Naam, vipi ataamini marejeo (references) kutoka kwa Maibadhi baada ya kudai kwake kwamba huyo ni mtu waliembuni tu?
Kwahivyo ni wazi kwamba alikuwa anataka kufurahisha jamuhuri yake ya wanafunzi wa Kiwahabi ili waseme kwamba katoa challenge, kwa hali yoyote hile, basi wacha sasa tutupie macho kwa yaliyosemwa na wale ambao anaona Sheikh huyo wa Kiwahabi Saad Aal- Humayd kwamba hoja inajengeka kwa maneno yao, ambao ni Ahlu Sunna, je wao wamesema nini kuhusu huyu Imamu Abu Ubayda? Je wamesema na wao kwamba hajazaliwa kabisa wala kubebewa mimba au vipi ?
 
Soma pamoja nami yafuatayo:
 
 
a) Imamu Ahmad bin Hanbal katika kitabu chake "AL-'ILAL WA MA'ARIFATU AL-RIJAAL" chapa ya kwanza ya mwaka (1308H – 1988AD) kilichochapishwa na AL-MAKTABU AL-ISLAMI" katika ( J.3 uk.11) kuna haya yafuatayo:
 
Riwaya (no. 3922) Nilimwambia Yahya (Ibn Ma'iin): Kuna Sheikh anaitwa Abu Ubayda anahadithia Mu'utamir kutoka kwake, na anahadithia (huyu) Abu Ubayda kutoka kwa Dhumam kutoka kwa Jabir bin Zayd, alikuwa (Huyu Abu Ubayda) anachukia kula hali ya kuwa kaegemea, ni nani huyu Abu Ubaida? Akasema: ni mtu ambae kapokea Mu'utamir kutoka kwake naye (huyo Abu Ubayda) ni mtu asie na matatizo (لا بأس به) anaitwa Abdullahi bin Al-Qassim. Nikamuuliza Yahya (Ibn Ma'iin), Je huyu Dhumam ambae Abu Ubayda kapokea kutoka kwake yeye ni nani? Akasema: ni Sheikh ambaye kapokea kutoka kwa Jabir bin Zayd, na huyu Abu Ubayda akapokea kutoka kwake (Dhumam) na akapokea Muammar kutoka kwake (yaani kutoka kwa Dhumam)
 
Riwaya (no. 3923) Anasema Abdallah bin Ahmad mtoto wa Imamu Ahmad kwamba: Nilimuuliza baba yangu kuhusu Abu Ubayda huyu, akasema: Jina lake ni Abdallah bin Al-Qassim ambaye ni maarufu kwa jina la Kuuriin.
 
Riwaya (no. 3924) Nilimuuliza Yahya nikasema: Mu'utamir kutoka kwa Abu Ubayda kutoka kwa Ammara bin Hayyan kutoka kwa Jabir bin Zayd. Je huyu Ammara bin Hayyan ni nani? Akasema ni mtu ambae huyu Abu Ubayda kapokea kutoka kwake naye ni katika watu wa Jabir bin Zayd, na kahadithia Abu Ubayda kutoka kwa Salih Al-Dahhan. Nimemsikia Yahya anasema kwamba: "Abu Ubayda hakusikia kutoka kwa Jabir bin Zayd kutoka kwa mtu yoyote kutoka kwake[1]
Ndugu msomaji zingatia kwamba hapa tupo katika kuporomoa madai ya Kiwahabi kuhusu Imamu Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima, pale walipodai kwamba hakuna aliyemtaja na wala hajazaliwa kamwe mtu huyu, nawe kama unavyoona kwamba madai yao ni kama vumbi katika upepo wa kimbunga, kwasababu riwaya hizo zote zinamtaja huyo ambae wanamkanusha, na uchambuzi wa riwaya hizo utakuja baadae kidogo – Inshaallah – tuendelee na dondoo hizi fupi ili tuzidi kuona je mambo yaliishia hapo katika kutajwa Imamu huyu wa pili wa Kiibadhi katika vitabu vya Kisunni au vipi ?
 
TAARIKH IBN MA'IIN (J. 2 UK. 157 NO.3940)
Katika "Al-Taarikh" ya Ibnu Ma'iin katika riwaya ya Al-Duuriy, iliyochapishwa na DAARU AL-QALAM - BEIRUT – (J. 2 UK. 157
 

 
[1] - Yatakuja maelezo huko mbele kuhusu kauli hii ya Ibnu Ma'iin kuhusu  alivyosema hapa – Inshallah
 

 
NO.3940) anasema Al-Duuriy kwamba: Nimemsikia Yahya (Ibnu Ma'iin) anasema: Kasikia Mu'utamir kutoka kwa Abu Ubayda, na Abu Ubayda huyu ni mtu wa Basra naye ni Abdullahi bin Al-Qassim, na akapokea Abu Ubayda kutoka kwa Dhumam, na Dhumam huyu ni mtu wa Basra, nikamuuliza: Nani kapokea kutoka kwa huyu Dhumam zaidi ya Abu Ubayda? Akasema (yaani Ibnu Ma'iin): kapokea Mu'utamir na wengine wasiokuwa yeye miongoni mwa watu wa Basra.
 
 
TAARIKH IBN MA'IIN (J. 2 UK. 268 NO. 4723) Anasema Al-Duuriy: Katuhadithia Yahya kasema: katuhadithi Mu'utamir bin Suleiman kutoka kwa Abu Ubayda Al-Bisriy umaarufu wake ni Kuuriin kutoka kwa Dhumam kutoka kwa Jabir bin Zayd kuhusu – mwenye kuhirimia – anaeuwa kiwindwa kimakosa, akasema Je hasomi Qur-ani? Bali hukumu ni kwa mwenye kuuwa kwa kukusudia.
 
AL-JARHU WA AL-TA'ADIIL (J. 5 UK. 141 NO.657) Anasema Abdul Rahman bin Hatim Al-Razi kwamba: Abdallah bin Al-Qassim Abu Ubayda  kapokea  kutoka kwa Salih Al-Dahhan kutoka kwa Jabir bin Zayd na akapokea kutoka kwa mtoto (msichana) wa Abu Bakra, na kapokea Mu'utamir kutoka kwa Abu Ubayda, nimemsikia baba yangu anasema hivyo. Katuhadithia Abdul Rahman katuhadithia Abdallah bin Hanbal kwa aliyoniandikia akasema: "Nilimwambia Yahya bin Ma'iin, Kuna Sheikh anahadithia Mu'utamir kutoka kwake anaitwa Abu Ubayda naye kapokea kutoka kwa Salih Al-Dahhan kutoka kwa Jabir bin Zayd, ni nani huyu Abu Ubayda, akasema ni mtu anaeitwa Abdallah bin Al-Qassim, na hana matataizo yoyote (لا بأس به)
 
AL-DULABIY KATIKA KITABU "AL-KUNAA WAL-ASMAA"
 (J. 2 UK. 73) Anasema Al-Dulabi kwamba: Abu Ubayda ni Abdallah bin Al-Qassim kahadithia Mu'utamir bin Sulaiman kutoka kwake.
 
 
(J. 2 UK. 74) Anasema Al-Dulabiy kwamba: Kanihadithia Abdallah bin Ahmad bin Hanbal kasema: Nilimwambia Yahya bin Ma'iin. Kuna Sheikh anaitwa Abu Ubayda ambae Mu'utamir kahadithia kutoka kwake kutoka kwa Jabir bin Zayd kwamba alikuwa anachukia au anapinga kula na hali kaegemea, akasema (Yahya bin Ma'iin) Huyo ni mtu ambae hana matatizo kapokea kutoka kwake Mu'utamir naye anaitwa Abdallah bin Al-Qassim..Kasema Abbas kwamba nimemsikia Yahya (Ibn Ma'iin) anasema: Mu'utamir kasikia kutoka kwa Abu Ubayda na Abu Ubayda huyu ni mtu wa Basra naye ni Abdallah bin Al-Qassim, na akapokea Abu Ubayda huyu kutoka kwa Dhumam, na Dhumam huyu ni mtu wa Basra….Nikasema: Je ni nani kapokea kutoka kwa huyu Abu Ubayda badala ya Dhumam huyu? Akasema: Mua'mmar na wengine miongoni mwa watu wa Basra.
Katuhadithia Abbas bin Muhammad kasema: katuhadithia Yahya bin Ma'iin kasema: katuhadithia Mua'utamir bin Suleiman kutoka kwa Abu Ubayda Al-Basari maarufu kwa jina la "RAZIIN" kutoka kwa Dhumam kutoka kwa Jabir bin Zayd kuhusu mwenye kuhirimia anaeuwa kiwindwa kimakosa, akasema: Je hasomi Qur-ani? Hakika hukumu ni ya mwenye kuuwa kwa makusudi, kasema Yahya: Mu'ammar kapokea kutoka kwa Dhumam, na akanipa khabari Abdallah bin Ahmad bin Hanbal akasema: Nilimwambia Yahya bin Ma'iin: Kuna Sheikh anahadithia Mu'utamir kutoka kwake anaitwa Abu Ubayda kutoka kwa Dhumam kutoka kwa Jair bin Zayd kwamba anachukia kula na hali kaegemea, je huyu Abu Ubayda ni nani? Akasema: ni mtu ambae Mu'utamir kapokea kutoka kwake naye hana matatizo (ليس به بأس) anaitwa Abdallah bin Al-Qassim, nikamuuliza: je ni nani kapokea mwengine asiekuwa huyu Mu'utamir? Akasema: watu wa Basra wamehadithia kutoka kwake, nikasema: je huyu Dhumam ambae Abu Ubayda kapokea kutoka kwake yeye ni nani? Akasema: ni Sheikh ambae kapokea kutoka kwa Jabir bin Zayd, na Abu Ubayda kapokea kutoka kwake (Dhumam), na akapokea Mu'ammar kutoka kwake, yaani kutoka kwa Dhumam vile vile.
Vile vile ukitupia macho katika "Ansaab Al-Ashraaf" cha Al-Balaadhiriy utaona kwamba anamtaja Imamu Abu Ubayda alipokuwa anazungumzia kuhusu barua aliyoituma Imamu Abdullahi bin Yahya Al-Kindiy (Taalib Al-Haqqi) ambapo alisema Al-Balaadhiriy:
((فكتب إلى أبي عبيدة مسلم كورين مولى بني تميم وإلى غيره من إباضية البصرة يشاورهم في الخروج فكتبوا إليه: "إن استطعت ألا تقيم يوما فافعل فإن المبادرة بالعلمل الصالح أفضل فإنك لا تدري متى يبلغ أجلك..."))
"Basi (Abdullahi bin Yahya Al-Kindiy) akamwandikia barua Abu Ubayda Muslim Kuuriin Maula wa Banii Tamim na wengine miongoni mwa Maibadhi wa Basra akiwashauri kuhusu kutoka (kujitenga) na wao wakamwandikia kwamba: "Ikiwa utaweza kutokukaa siku moja basi fanya, kwani hakika kukimbilia katika kufanya amali njema ni bora zaidi, kwasababu hujui lini itafika siku yako ya kufa [4]
 
-----------------------------------------------------------------------------------------------------
[2] - Katika chapa imeandikwa "Kuuriiz" nalo ni kosa, bali sahihi ni "Kuuriin"
[3] - Kusema kwamba jina lake ni "RAZIIN" huu ni upindishaji wa jina (Tas-hiif) Sahihi ni "KUURIIN" sio "RAZIIN" 
[4] - Al-Balaadhiriy alikuwa anataja uovu wa watawala wa Banii Umaiya alioukuta Imamu huyu wa Kiibadhi katika nchi ya Yemen, ambapo aliandika barua kumshauri Imam wake yaani Abu Ubayda
 

 
 
Hawa hapa Maulamaa wa Ahlu Sunna ewe Saad Aal Humayd wanamtaja Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima, vyenginevyo tuonesheni ni Abu Ubayda gani aliyepokea kutoka kwa Maimamu hawa wa Kiibadhi kuanzia Jabir bin Zayd na Salih Al-Dahhan na Dhumam kama si huyu Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima? Haya ndio waliyoyasema Maulamaa wa "Al-Jarhu wa Al-Ta'adiil" na mukhtasari wa haya ni kwamba:

⦁ Abu Ubayda ni mtu wa Basra, na ambae Mu'utamir kapokea kutoka kwake na watu wengine wa Basra vile vile wamepokea kutoka kwake (Abu Ubayda)
⦁ Abu Ubayda kapokea kutoka kwa Jabir bin Zayd
⦁ Abu Ubayda Kapokea kutoka kwa Dhumam kutoka kwa Jabir bin Zayd
⦁ Abu Ubayda kapokea kutoka kwa Ammara bin Hayyan kutoka kwa Jabir bin Zayd
⦁ Abu Ubayda kapokea kutoka kwa salih Al-Dahhan kutoka kwa Jabir bin Zayd
 
Na tumesema hapo kabla kwamba hawa watatu yaani Imamu Jabir bin Zayd na Salih Al-Dahhan na Dhumam ni masheikh wa Abu Ubayda, na wote hao ni Maibadhi. Ama kuhusu kuitwa huyu Abu Ubayda kwamba jina lake ni Abdallah bin Al-Qassim, huu ni uchanganyaji wa majina baina yake na baina ya Abu Ubayda Al-Saghiir, ambae ni mmoja wa wanaharakati wa Kiibadhi aliyefariki mwaka 170H. Naye ni katika wanafunzi wa huyu Imamu Abu Ubayda  Muslim bin Abi Karima tunaemzungumza, ama Abu Ubayda Al-Saghiir ambae ndio huyo Abdallah bin Al-Qassim yeye hakuwa mpokezi wa Hadithi kinyume na huyu Abu Ubayda Muslim ambae ni Faqiihi na ni Muhaddith.
Kwahivyo aliyemwita huyu Abu Ubayda Muslim kwa jina la Abdallah bin Al-Qassim, basi atakuwa kamjua Abu Ubayda kidhati na hakumjua kijina, na kwa hivyo itabaki kauli ya Ibnu Ma'iin aliposema kwamba:
((أبو عبيدة لم يسمع من جابر بن زيد، عن رجل عنه))
"Abu Ubayda hakusikia kwa mtu yoyote kutoka kwa Jabir bin Zayd"
 
Bila shaka huyu ni Abu Ubayda Al-Saghiir ambae yeye ndie aliyekuwa anaitwa Abdallah bin Al-Qassim, na kama tulivyotangulia kusema kwamba huyu hakuwa mpokezi wa Hadithi wala msimulizi kamwe,kwahivyo kuwa hakupokea au kusikia chochote kutoka kwa Jabir bin Zayd ni kauli sahihi.
Ama Abu Ubayda ambae ni Imamu wa pili wa Kiibadhi basi huyu kakaa pamoja na Sheikh wake ambae ni Jabir bin Zayd kwa muda mrefu sana, kwahivyo si kitu chenye mantiqi kusema kwamba huyu hakusikia chochote kutoka kwa Jabir bn Zayd, kwahivyo ni wazi kwamba kauli ya Ibnu Ma'iin kwamba Abu Ubayda hakusikia kitu kutoka kwa Jabir bin Zayd, makusudio ni Abu Ubayda Al-Saghiir kwani yeye ndiye ambae alikuwa anaitwa Abdallah Al-Qassim na ndie ambae hakusikia kutoka kwa Jabir bin Zayd.
Ama kuitwa huyu Abu Ubayda Imamu wa pili wa Kiibadhi kwa jina la KUURIIN, dhahiri ni kwamba (Laqabu hii) umaarufu wa jina hili la KUURIIN ni la baba yake ajulikanaye kwa jina la Abu Kariima, na haya yametajwa na hawa wafuatao:
 
1 Al-Jaahidh Al-Mu'utaziliy katika kitabu chake "AL-BAYAAN WA AL-TABYIIN" chapa ya mwanzo mwaka 1414H. 1993A.D – DAAR IHYAA AL-ULUUM – J. 1 UK. 523: Kasema: "Na miongoni mwa Makhawarij na maulamaa wao  na wapokezi wao, ni Muslim bin Kuuriin na umaarufu wake ni Abu Ubayda, na alikuwa ni Ibadhi  na alikuwa katika Maulamaa wa Sufriyya"
Na hii ni wazi kwamba Kuuriin ni jina la baba yake,  kwahivyo Abu Ubayda jina lake ni Muslim bin Kuuriin, ama kumzingatia kwake kwamba Abu Ubayda alikuwa ni katika Khawarij, hili si jambo jipya bali huu ni ushahidi tosha kwamba mtu huyu alikuwepo na alikuwa Ibadhi, kwani kama ilivyo maarufu kwamba jina hili wanaendelea kubandikwa nalo Maibadhi wa kale na wa sasa, na hili ni kosa walilokwisha kulizowea hata kufikia kwao kudhani kuwa kufanya hivyo ni katika dini wakiitakidi kwamba Mtume (s.a.w) kawaita Maibadhi kuwa ni Khawarij!!! na hali yakuwa mustalahi huu haukuwepo kabisa wakati wake wala hajalitamka neno hilo kamwe, kwa vyovyote vile maudhui ya Khawarij hapa si pahala pake, hebu turudi katika maudhui yetu ya asili.
Vile vile kauli yake huyu Al-Jaahidh Al-Mu'utaziliy kuhusu Abu Ubayda aliposema kwamba: ((وكان إباضيا، ومن علماء الصفرية)) "Alikuwa (Abu Ubayda) ni Ibadhi na katika Maulamaa wa Sufriyya" hii ni kauli ya ajabu kwani hakuna uhusiano wowote baina ya Ibadhi na Sufriyya, basi vipi 
adai hivyo ??!! Kwahivyo ni wazi kwamba hapa kachanganya baina ya mambo mawili, kama ambavyo wamechanganya Maulamaa wa "Al-Jarhu wa Al-Ta'adiil" pale walipomzingatia huyu  Abu Ubayda ambae ni mtu wa Basra, na ambae Mu'utamir kapokea kutoka kwake na watu wengine wa Basra vile vile wamepokea kutoka kwake, na akapokea kutoka kwa Jabir bin Zayd na kutoka kwa Dhumam na kutoka kwa Ammara bin Hayyan na kutoka kwa salih Al-Dahhan kwamba jina lake ni Abdallah bin al-Qassim, na hali ya kuwa jina lake ni Muslim bin Abi Karima, ama Abdallah bin Al-Qassim huyu ni mwanafunzi wa Abu Ubayda Muslim, ambae alijulikana mwanafunzi wake huyo kwa jina la umaarufu kwamba ni Abu Ubayda Al-Saghiir (Abu Ubayda mdogo).
Hivyo basi, tumesema kwamba, kuitwa huyu Abu Ubayda kwa jina la KUURIIN, dhahiri ni kwamba (Laqabu hii) au umaarufu wa jina hili ni la baba yake ajulikanaye kwa jina la Abu Kariima, kwahivyo kauli ya Al-Jaahidh huyu vile vile kuhusu Abu Ubayda aliposema kwamba jina lake ni Muslim bin Kuuriin, utaona kwamba kauli hii inaifasiri kauli yake nyengine aliposema katika mazungumzo kuhusu walioitwa Makhawarij kwamba: ((Na miongoni mwa Maulamaa wao ni: ((….Asghar bin Abdul Rahman na Abu Ubayda Kuuriin na jina lake ni Muslim naye ni Mawla)) Tazama: ((AL-BAYAAN WA AL-TABYIIN J.2 Uk. 907))
Inavyoonekana dhahiri ni kuwa limeanguka neno "bin" baina ya "Abu Ubayda" na "Kuuriin" katika chapa hiyo. Ama aliyoyataja Al-Dulabiy kutoka kwa Ibnu Ma'iin kwamba (laqab) umaarufu wake ni hili jina la "Raziin" badala ya "Kuuriin", ni wazi kwamba kumetokea upindishaji (Tas-hiif) wa jina na haya yanawatokea Maulamaa na wala si jambo geni.
Na miongoni mwa waliomtaja Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima ni:
 
2) Imamu Al-Bukhari katika "At-Taarikh Al-Kabiir" (J. 7 UK. 271 No. 1144) kasema: "Muslim bin Abi Karima anataja kutoka kwa Ali"
 
3) Abdul Rahman bin Abi Hatim katika kitabu chake "Al-Jarhu wa At-Ta'adiil" (J. 8 UK. 193 NO. 1845) kasema: Muslim bin Abi Karima kapokea kutoka kwa Ali (r.a)….Nimemsikia Baba yangu akisema hivyo, na anasema kwamba hajulikani (Majhuul).
 
4) Ibnu Hibban katika kitabu chake "Al-Thiqaat" (J. 5 UK. 301) kasema: "Muslim bin Uqqal na Muslim bin Ammar na Muslim bin Abi Karima na Muslim bin Hurmuz na Muslim Mawla wa Ali, hao wote wamepokea kutoka kwa Ali bin Abi Talib, lakini mimi siwategemei, wala sipendezewi na kuwatolea hoja kwa kule kuwa kwao katika madhehebu dhalili" Na maneno haya ya Ibnu Hibban kayafasiri Ibnu Hajar katika Kitabu chake "Al-lisaan" (J. 6 UK. 37 NO. 1572/8357), na baada ya kunukuu kauli hiyo ya Ibnu Hibban alisema: "Anakusudia kwa ajili ya Ushia".
 
5) Ahmada bin Yahya Al-Naasir, mmoja wa Maulamaa wa Zaidiya aliyefariki mwaka 315H, vile vile kamtaja Abu Ubayda katika katabu chake kiitwacho "Al-Najaat" chapa ya mwaka 1405H sawa na 1985A.D. katika ukurasa 337[7]
 

 
 

MASHEIK WAKE.

Abu Sha'athaa Jabir bin Zayd

Suhaar Al-Abdi

Ja'afar bin Al-Simaak

Dhumam bin Al-Saaib

Salih Al-Dahhaan

Ammara bin Hayyan

Imamu Abu Ubayda alisifika kwamba ni mtu katika Umma na alikuwa yeye mmoja ni sawa na Umma mzima, (كان رجلا في أمة، وأمة في رجل) alikushanya ilmu ya Fiqhi na Riwaya na Siasa, na aliweza kusimisha Dola tatu za Kiislamu zenye kufata misingi ya Kisheria katika zama zake, ya kwanza katika mji wa Hadhramaut (Yemen) iliyokuwa chini ya Uongozi wa Taalibu Al-Haqqi Al-Imamu Abdallah bin Yahya Al-Kindi, na Dola nyengine ni Oman iliyoongozwa na Al-Julanda bin Massuod, na ya tatu katika nchi za magharibi ya Afrika (Bilaadu Al-Maghrib) iliyoongozwa na Abu Al-Khattab Al-Ma'aafiri

IMAM ABU UBAYDA MUSLIM BIN ABI KARIMA AL-TAMIMIY

Imamu Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima Al-Tamimiy Al-Bisriy: Ni katika Matabiina na ni Kigezo, na ni katika wanafunzi vigogo wa Imamu Jabir bin Zayd Abu Al-Sha'athaa, Abu Ubayda kadiriki baadhi ya Masahaba na kapokea kutoka kwao baadhi ya Hadithi kama ilivyo wazi kauli yake katika baadhi ya aliyopokea kwake Al-Imamu Al-Rabiu bin Habib katika Musnad. Kuna tafauti kuhusu tarehe ya kuzaliwa kwake , na hili si geni bali ni maarufu katika uwanja huu wa Taarikh (Historia), lakini Sheikh Al-Qannubi anaona kuwa lililosahihi ni kuwa Imamu Abu Ubayda Muslim bin Abi karima kazaliwa mwaka 45H na kafariki katika mwaka 150 taqriban.

Imam Abu Saidi Mohammad bin Said Al-Kudami Allah amrehemu: "Na yoyote katika watu akiacha njia ya haki -ikiwa ni Imamu au mwengine yoyote- hakumdhuru chochote yule aliyethibiti juu ya haki, hata kama huyo aliyethibiti juu ya njia ya haki -ambayo imesihi kwake kuwa ndiyo haki katika makubaliano- ni mmoja na kuendelea, hata kama ni kijakazi mmilikiwa, ikiwa peke yake ndiye aliyethibiti katika njia ya haki, basi yeye ndiye atakayekua hoja juu ya watu wote wa Ardhini.

Na kila atakayekwenda kinyume na njia ya aliyethibiti juu ya haki ambayo imefikiwa na makubaliano kuwa ndiyo haki, huyo atakuwa yuko katika moja ya hali mbili:

1. Ima ni mwenye madai, basi madai yake hayatakubaliwa isipokuwa kwa haki, wala haifai kwake kupigana kwa sababu ya madai yake.

2. Ima atakua ni mwenye kujitosa katika mambo ambayo anayaitakidi uharamu wake, hapo atakuwa amejitia kiburi huyo, amejishindia bila ya njia ya haki."

[Al-Istiqamah 2/40]

Imam Hilali bin Attiyah Al-Khurasani (134 Hijiria)

Alikuwa ni kiongozi wa kijeshi na msemaji mahiri, asili yake ni Khurasani kisha akahamia Basra Iraqi, ametajwa na Shammakhi katika tabaka ya Imamu Rabii bin Habib (r.a) naye alikuwa ni miongoni mwa wanafunzi wa Imam Abu Ubaidah Muslim bin Abi Karimah (r.a).

Imamu Hilali bin Attiyah alikuwa kabla katika madhehebu ya Sufriyah kisha Allah mtukufu akamneemesha kwa uongofu, basi wanahaki walimtaka arejee katika mji wake na awarejeshe katika haki wale waliomkubalia hapo kabla katika ulinganiaji wake wa Itikadi ya Sufriyah, basi alirejea na akafanya aliyoamrishwa na wanahaki, na hapo akawa pamoja nao katika Walaayah.

Imamu Hilali bin Attiyah (r.a) aliunganyika na watu wa Oman na akawa Waziri wa Imamu Julandaa bin Massoud (r.a) na nguzo kati ya nguzo za Dola yake adilifu, naye ndiye aliyeongoza jeshi la Imamu Julandaa akiwa pamoja na Yahya bin Nujaihi (r.a) kwa kupigana na Mkhawariji Sheibani Imamu wa Sufriyah, basi ushindi ukawa wao na udhalilifu wa kushindwa ukawa kwa Sheibani Al-Khajirii.

Pia Imamu Hilali bin Attiyah (r.a) alikuwa ni mmoja wa washauri wa Imamu Julandaa (r.a) kuhusiana na jambo la Khaazim bin Khuzaimah Jemeradi wa Saffaah Mfalme wa dola ya Kiaabbas wakati huo; kwani Khaazim aliwakatalia isipokuwa kuhutubia na utiifu, basi alikataa Imamu Julandaa na waliokuwa pamoja naye kumpa aliyotaka, na hapo vikazuka vita baina yao, basi Khaazim alitumia hadaa na ujanja mpaka akaua jeshi lote la Imamu Julandaa bin Massoud (r.a) na hakubakia isipokuwa Imam Julandaa na Hilali bin Attiyah tu, basi Imamu Julandaa akamuambia Hilali: Ingia vitani ewe Hilali. Naye akajibu: Wewe ni kiongozi wangu tangulia mbele yangu na lako kwangu sitobakia baada yako, basi Imamu Julandaa akatangulia naye akapigana mpaka akauliwa, kisha akatangulia Hilali bin Attiyah akiwa na ngao yake ya vita, basi wanajeshi wa Khaazim wakawa wanashangaa kwa uhodari wake nao hawakumjua kisha wakamjua ni nani, wakasema: Hilali bin Attiyah, basi walimfanyia njama mpaka wakamuua Allah amrehemu. yalikuwa hayo mwaka 134 Hijiria.

Allah awakubali Mashahidi hao wa haki Imamu Julandaa bin Massoud Al-Julandanii (r.a) na Hilali bin Attiyah Al-Khurasani (r.a) na waliopata shahada pamoja nao.

IMAMU RABII BIN HABIB AL-BASRIY AL-FARAHIDIY (R.A)

Imamu Rabiu bin Habib Al-Basri R.A anafahamika katika safu za Kiibadhi kwamba ni Abu Amru Al-Rabiu bin Habib Al-Basriy Al-Farahidiy, naye ni Imamu wa tatu wa Kiibadhi katika marejeo ya Kielimu, Imamu Rabii R.A kazaliwa Oman kati ya mwaka wa 75 mpaka 80 Hijiriya, kisha akahama na kuhamia Iraq katika mji wa Al-Basra na akaishi huko muda mwingi wa maisha yake ya kutafuta elimu na kusoma, kisha akarejea Oman mwishoni mwa maisha yake, na akahitimisha maisha yake katika nchi yake ya asili alipozaliwa ndani ya Oman, alifariki kati ya mwaka 171 na 180 Hijiria na aliongoza sala ya kusalia jeneza lake Imam Mussa bin Abi Jabir Al-Azkawi (r.a) na kaburi lake ni maarufu liko katika wilaya ya Liwa Oman.

Imamu huyu katajwa na Maulamaa wengi wa Kiibadhi na wasiokuwa wa Kiibadhi, pia katajwa na watangulizi katika fani ya Hadithi ambao ni wajuzi wa wapokezi na wasimulizi.

REJEA ZA KIIBADHI ZILIZOMTAJA IMAMU RABII BIN HABIIB (R.A):

Kwa hakika Imamu Rabii (r.a) ni maarufu sana katika safu za Ibadhi, basi hakuna kitabu kilichoandikwa na mwanachuoni wa Kiibadhi na kikazungumzia suala la Hadithi na Athari za Maimamu ila hutajwa Imamu huyu mwenye hadhi kubwa katika safu zao, kuanzia vitabu vya karne ya pili Hijiria hadi zama zetu hizi.

Basi Imamu Rabii bin Habib ametajwa katika vitabu mashuhuri hususan:

  1. KITABU "AL-SIYAR WAL-JAWABAATI" CHA MJUMUIKO WA MAULAMAA KUANZIA KARNE YA PILI HADI YA NNE.
  2. KITABU "AL-MUDAWWANA" CHA ABI GHAANIM AL-KHURASANIY. KILICHOANDIKWA MWANZO WA KARNE YA TATU.
  3. KITABU "AL-JAAMIU" CHA IBNU JAAFAR. KARNE YA TATU.
  4. KITABU "AL-JAAMIU" CHA ABU AL-HAWARIY KARNE YA TATU.
  5. KITABU "AL-MU'UTABAR" CHA IMAMU ABU SAID AL-KUDAMIY KARNE YA NNE.
  6. KITABU "AL-JAAMIU" CHA IBNU BARAKA. KARNE YA NNE.
  7. KITABU "AL-JAAMIU" CHA ABU AL-HASAN AL-BISYAWIY. KARNE YA NNE
  8. KITABU "BAYANU AL-SHAR'IY" CHA SHEIKH MUHAMMAD BIN IBRAHIM AL-KINDIY. KARNE YA TANO
  9. KITABU "AL-MUSANNAF" CHA SHEIKH AHMAD BIN ABDALLAH AL-KINDIY. KARNE YA SITA.
  10. KITABU "TABAQAATU AL-MASHAAYKH. CHA SHEIKH AL-DARJINIY. KARNE YA SABA.
  11. KITABU "AL-JAWAAHIRU AL-MUNTAQAA" CHA AL-BARAADIY. KARNE YA NANE.
  12. KITABU "AL-SIYAR" CHA Al-SHAMMAKHIY ALIEFARIKI MWAKA 928H.

Hivi ni vitabu ambavyo ametajwa ndani yake Al-Imam Al-Rabi'u bin Habib R.A kwa uwazi kabisa na kumzingatia kuwa ni Imamu wa tatu wa Madhehebu ya Kiibadhi, utakuta hapo kwamba Imamu huyu katajwa tangu karne ya pili na ya tatu na zilizofatia.

MASHEKHE WA AL-IMAMU AL-RABIU BIN HABIB (R.A):

Miongoni mwa masheik wa Al-Imamu Al-Rabiu bin Habib ni:

  1. Abu Ubayda Muslim bin Abi Karima Al-Tamimiy (R.A)
  2. Dhimam bin Saaib Al-Umaniy (R.A)
  3. Abu Nuh Saleh Al-Dahhan (R.A)

ATHARI ZA AL-IMAMU AL-RABIU BIN HABIB (R.A):

  1. Al-Musnad Al-Sahihi (المسند الصحيح)
  2. Kitabu "Aatharu Al-Rabii" (كتاب آثار الربيع)

Huu ni mukhtasari mfupi sana kutoka kwa Maibadhi kuhusu Imamu Al-Rabiu bin Habib.

REJEA ZISIZOKUWA ZA KIIBADHI :

Tufahamu kuwa hakuna ulazima wa kutajwa Maimamu wetu katika vitabu vya Maulamaa wa madhehebu nyengine yoyote, na bila shaka kila watu wana haki zaidi na watu watu wao; kwa hiyo shahada ya Maibadhi kutoka vitabuni mwao na kupitia Maulamaa wao ndiyo ya kutegemewa kwa kuwajua Maulamaa wao na Maimamu wa Kiibadhi, basi kuleta kwetu uthibitisho wa Imamu Rabii bin Habib Al-Basriy (r.a) kutoka katika vitabu vya wasiokuwa Ibadhi hususan Masunni ni kwa njia ya kuituliza nafsi ya mwenye shaka kwa wale wanaoona ulazima wa kutajwa Maimamu katika vitabu vyao, basi elewa kwamba miongoni mwa waliomtaja Imamu Rabii bin Habib R.A ni:

MAIMAMU WA KISUNNI:

1. Imamu Al-Bukhari:

Katika kitabu chake "Al-TAARIKHU AL-KABIIR" juzuu ya tatu ukurasa wa mia mbili na sabiini na saba (J.3 UK. 277):

ربيع بن حبيب : سمع الحسن وابن سيرين روى عن موسى البصري

((Rabi'u bin Habib: Kasikia kutoka kwa Al-Hassan na Ibnu Siirin, kapokea kutoka kwa Musa Al-Basariy)).

2. Ibnu Hibban:

Katika katika kitabu "AL-THIQAAT" (J. 6 UK. 299) amesema kwamba:

الربيع بن حبيب يروي عن الحسن وابن سيرين ، روى عن موسى بن إسماعيل

((Al-Rabi'u bin Habib kapokea kutoka kwa Al-Hassan na Ibnu Siirin, na kapokea kutoka kwa Musa bin Ismail)).

3. Ibnu Shaahiin:

Kasema katika kitabu chake "TAARIKHU ASMAAI AL-THIQAAT"  kwamba: "Na Al-Rabiu bin Habib vile vile ni Al-Bisriy, kapokea kutoka kwa Al-Hassan na Ibnu Siirin, naye ni Thiqa.

4. Yahya bin Ma'iin:

Katika kitabu chake "Al-Taarikh" kamtaja katika sehemu kadha wa kadha.

5. Ahmad bin Hambal:

Katika kitabu chake "AL-'ILAL WA MA'ARIFATUL AL-RIJAAL" (chapa ya Al-Maktabatu Al-Islaamiyatu chapa ya mwanzo 1408H-1988)

Anasema Abdallah mtoto wa Imamu Ahmad katika (J. 2 UK. 56 No. 1538) kwamba: Nimemsikia anasema: Ilikuwa anatujia mtu kutoka Basra anaitwa Al-Haytham bin AbdulGhaffar Al-Taaiy anatusimulia rai ya Qatada kutoka kwa Hammam, nakutoka kwa mtu anaeitwa Al-Rabiu bin Habib aliepokea kutoka kwa Dhummam kutoka kwa Jabir bin Zayd na kutoka kwa Rajaa bin Abi Salma….

Zingatia maneno haya:

  1. Alikuwa anatujia mtu kutoka Basra
  2. Anasimulia kutoka kwa mtu anaeitwa Al-Rabiu bin Habib aliepokea kutoka kwa Dhimam kutoka kwa Jabir bin Zayd.

Na andiko hili vile vile limo katika "TAARIKHU BAGHDAD" (J. 14 UK. 55) ila yeye huko kasema Hammam badala ya Dhimam, na bila shaka hili ni kosa (Tas-hiif) la uchanganyaji wa jina ambalo limethibiti usahihi wake katika maneno ya Ahmad bin Hambal, ama Jabir bin Zayd Abu Al-Sha'athaa R.A ni Imamu muasisi wa madhehebu ya Kiibadhi, ama Dhimam yeye ni Dhimam ibn Saaib Al-Umaniy naye ni Ibadhi vile vile.

6. Yahya bin Ma'iin

Kamtaja katika "AL-TAARIKH" chapa ya (DAARUL QALAM BEYRUT KWA RIWAYA YA AL-DUURIY) kamtaja katika sehemu mbili:

  1. Kamtaja katika (J. 2 UK. 157 NO. 3940)
  2. Kamtaja katika (J. 2 UK. 268 NO. 4723)

7. Al-Daulabiy

Kamtaja katika "Al-KUNA WA AL-ASMAA" (J. 2 UK. 74-75).

Na sisi tumetangulia kusema kwamba Dhimam ni katika Masheikh wa Imamu Al-Rabiu bin Habib.

Na kapokea Imamu Al-Rabiu bin Habib katika Musnad wake kutoka kwa Dhimam kutoka kwa Jabir bin Zayd Hadithi (no. 520) na kapokea kutoka kwake Hadithi mbili (no. 112 na 688) kupitia kwa Abu Ubayda Muslim.

Kwa hakika sisi hatujui aslan kuwepo kwa Al-Rabiu bin Habib aliyepokea kutoka kwa Dhammam bin Saaib ambaye ni muibadhi kutoka kwa Jabir bin Zayd ambaye ni muibadhi isipokuwa Imamu Rabii bin Habib ambaye ni Muibadhi.

Tufahamu kuwa katika jerea za Maimamu wa Kisunni wametawa Rabii bin Habib watatu, yaani jina hilo hilo kwa watu watatu tafauti nao ni:

1. Al-Rabiu bin Habib Abu Salma kutoka Al-Yamama:

Huyu kamataja Al-Bukhari katika "Al-Taarikh Al-Kabiir" na akamtaja Ibnu Hibban katika "Al-Thiqaat" na akamtaja Al-Dhahabi katika "Miizan Al-I'itidaal" na akamtaja Al-Maziyu katika "Tahdhiibu Al-Kamaal" na akamtaja Ibnu Hajar katika "Al-Tahdhiib" na katika "Al-Taqriib" naye ni Thiqa.

2. Al-Rabiu bin Habib Al-Kufi:

Huyu ni kaka wa Aaidh bin Habib ambao inasemwa kwamba wao ni katika Banu Al-Malaah.

Huyu kamtaja Al-Bukhari katika "Taarikh Al-Kabiir" na akamtaja Ibnu Hibban katika "Al-Majruuhiin" na akamtaja Al-Dhahabi katika "Al-Miizan" na akamtaja Al-Mazyu katika "Tahdhiibu Al-Kamaal" na akamtaja Ibnu Hajar katika "Al-Tahdhiib" na katika "Al-Taqriib" naye wametafautiana katika kukubalika kwake kihadithi.

3. Al-Rabiu bin Habib Al-Bisriy:

Huyu ndiye Imamu wetu mkusudiwa, na inatosha shahada ya Ibnu Ma'iin  katika kitabu chake "Al-Taarikh" anasema Ibnu Ma'iin katika Taarikh yake kwamba:

1. Al-Rabiu bin Habib vile vile ni Bisriy anapokea kutoka kwa Al-Hassan na Ibnu Siirin naye ni Thiqa. (J. 1 UK. 260 NO. 1711)

2. Al-Rabiu bin Habib ni Bisryi naye ni Thiqa. (J. 2 UK. 87 NO. 3406)

3. Al-Rabiu bin Habib ni Bisriy anahadithi kutoka kwa Al-Hassan na Ibnu Siirin, naye ni Thiqa. (J. 2 UK. 113. NO. 3593)

4. Al-Rabiu bin Habib ni Bisriy naye ni Thiqa. (J. 2 UK. 195 NO. 4206)

5. Al-Rabiu bin Habib ni Bisriy anapokea kutoka kwake Abu Daud na Affan, kama ilivyotangulia kauli ya Ibnu Shaahiin kuhusu yeye, naye ni Thiqa. (J. 2 UK. 263 NO.4697)

Wabillahi Taufiiq.

Asanteni sana.

Inaelezwa kuwa Imamu Mohammed bin Abdillahi Al-Khalili (r.a) siku moja alihudhuria kwa kusali sala ya Magharibi katika sehemu ya kusalia ndani ya ngome, basi akaamrisha ikimiwe sala, wakati sala inakimiwa mara Imam akanusa harufu ya moshi wa sigara, basi hapo hapo alimuambia mwenye kukimu sala: "Nyamaza" kisha akauliza: "Huu moshi unatokea wapi?" Hapo akaambiwa: Huyu ni mgeni aliye mgeni, naye ndiye mwenye kuvuta sigara. Akasema: Mleteni. Basi alipofika alimwambia: Hakika Waislamu wamekukirimu basi wakakukaribisha katika ngome yao, na wewe hukuwatunzia heshima yao na wala hukutunza heshima ya nafsi yako, hivi unamuasi Allah na wewe ni mwenye kufurahi?!!! Toka nje ya ngome wala hatukukubalii kubakia hapa".

Basi yule mtu akajitayarisha kuondoka asubuhi yake, na Imam akamkabidhi mtu wa kumtoa nje ya ngome, kisha ndio Imam akamrisha kukimiwa sala baada ya kuondosha uovu na makero ya uovu huo.

Ifahamike kuwa Imam Mohamed bin Abdillahi Al-Khalili (r.a) alikamata hatamu za uongozi wa kuiongoza Oman kwa nidhamu ya Uimamu katika mwaka wa 1338 Hijiria naye aliendelea katika Uongozi huo mpaka mwaka 1373 Hijiria amabo ni sawa na 1954 AD.

Pia ifahamike kuwa Wanaelimu wa Kiibadhi wamekubaliana katika uharamu wa kuvuta segereti tokea hapo mwanzo.

HII NI ORODHA YA MAIMAMU MAIBADHI WALIOPEWA BAIA YA UONGOZI NA WAKAHUKUMU, ORODHA HII INAKUSANYA MAIMAMU KUANZIA WA MWANZO MPAKA WA MWISHO BILA YA KUZINGATIA SEHEMU ALIYOHUKUMU, NA MAIMAMU WA KIIBADHI WALIHUKUMU KATIKA YEMEN NA OMAN NA AFRIKA YA KASKAZINI LAO (ALGERIA LIBYA NA TUNISIA).

  1. Twalibulhaqi Abdullahi bin Yahya Al-Kindi (r.a) (130 HJ).
  2. Julandaa bin Massoud Al-Julandanii (r.a) (132-134 HJ).
  3. Abu Alkhattab Al-Maafiri (135 - 144 HJ).
  4. Abdurahman bin Roustum Al-Faarisi (144 - 168 HJ).
  5. Abdulwahaab bin Abdurahman Al-Faarisi (168 - 188 HJ).
  6. Mohammad bin Abi Affan (177-179 HJ).
  7. Aflah bin Abdulwahaab bin Abdurahman Al-Farisi (188 - 238 HJ).
  8. Waarith bin Qaab Al-Kharousi (r.a) (179-192 HJ).
  9. Ghassaan bin Abdillahi Al-Yahmadi (r.a) (192-207 HJ).
  10. Abdulmalik bin Humaid Al-Alawi (r.a) (207-226 HJ).
  11. Muhanna bin Jeifar Al-Yahmadi (r.a) (226 - 237 HJ).
  12. Salt bin Malik Al-Kharousi (r.a) (237 - 272 HJ).
  13. Abubakar bin Aflah bin Abdulwahaab Al-Farisi (238 - 241 HJ).
  14. Muhammad bin Aflah bin Abdulwahaab (241 - 281 HJ).
  15. Rashid bin Nadhar Al-Yahmadi (r.a) (272-277 HJ).
  16. Azzan bin Tamim Al-Kharousi (r.a) (277-280 HJ).
  17. Abu hatim Youssuf bin Muhammad bin Aflah Al-Farisi (281 - 294 HJ).
  18. Alyaqdhaan bin Muhammad bin Aflah Al-farisi (294 - 296 HJ).
  19. Alhakam bin Mullaa.
  20. Salt bin Qaasim Al-kharousi.
  21. Azzan bin Huzbar.
  22. Abdullah bin Muhammad Al-Haddani.
  23. Alhawari bin Matraf Al-Haddani.
  24. Hassan bin Said Al-Sahtani.
  25. Muhammad bin Hassan Al-Azdi.
  26. Said bin Abdillahi Al-Ruhaili (320-328 HJ).
  27. Rashid bin Waliid Al-Kindi (328 - 342 HJ).
  28. Hafs bin Rashid (355 - 364 HJ).
  29. Rashid bin Said Al-Yahmadi (442 - 445 HJ).
  30. Alkhalil bin Shaadhan (445 - 447).
  31. Mohammad bin Malik bin Shaadhan.
  32. Rashid bin Aliy Al-Kharousi.
  33. Khambash bin Mohammad bin Hishaam.
  34. Mohammad bin Abi Ghassan.
  35. Mussa bin Abi Al-Maali Kahlab bin Mussa. (549 - 579 HJ).
  36. Mohammad bin Khambash bin Muhammad.
  37. Alhawari bin Malik (832-833 HJ).
  38. Malik bin Alhwari bin Malik.
  39. Abu Hassan bin Khamis bin Aamir (839 - 846 HJ).
  40. Omar bin Khattab Al-Kharousi (885 - 894 HJ).
  41. Muhammad bin Sulleiman Al-Mufarriji (894 + 896HJ).
  42. Omar Ashariif (895 HJ).
  43. Ahmad bin Omr Al-Rubkhi.
  44. Abu Hassan bin Abdisalam.
  45. Muhammad bin Ismail Al-Hadhiri (906 - 942 HJ).
  46. Omar bin Qassim Al-Fudhaili (965 - 967 HJ).
  47. Abdullah bin Muhammad Al-Qarn (967 - 968 HJ).
  48. Aamir bin Rashid bin Muhammad Al-kharousi.
  49. Nassir bin Murshid Al-Yaarubi (1034-1059 HJ).
  50. Sultan bin Seif bin Malik Al-Yaarubi (1059 - 1090 HJ).
  51. Balaarab bin Sultan bin Seif Al-Yaarubi (1090 - 1104 HJ).
  52. Seif bin Sultan bin Seif bin Malik Al-Yaarubi (1104 - 1123 HJ).
  53. Sultan bin Seif bin Sultan Al-Yaarubi (1123 - 1131 HJ.
  54. Muhannaa bin Sultan bin Majid Al-Yaarubi (1131 - 1133 HJ).
  55. Yaarub bin Balaarab bin Sultan Al-Yaarubi (1134 - 1135 HJ).
  56. Muhammad bin Nassir Al-Ghaafiri (1137 - 1140 HJ).
  57. Seif bin Sultan bin Seif bin Sultan bin Malik Al-Yaarubi (1140 - 1146 HJ) + (1151 - 1154 HJ).
  58. Balaarab bin Humair bin Sultan Al-Yaarubi (1146 - 1151 HJ) + (1157 - 1162 HJ).
  59. Sultan bin Murshid bin Adey Al-Yaarubi (1154 -1156 HJ).
  60. Ahmed bin Said Al-Busaidi (1162 - 1198 HJ).
  61. Said bin Ahmed bin Said Al-Busaidi (1198 1225 HJ).
  62. Salim bin Rashid Al-Kharousi
  63. Muhammad bin Abdillahi Al-Khalili.
  64. Ghalib bin Aliy Al-Hinai.

 

Alikua Abu Ubaidah (r.a) haipi umuhimu sana mizozo ya suala la Qadar, na alikua akisema: "Wallahi hamuna ndani yake kuoa mwenye mume, wala kulazimika na kuhajiri, wala kuhukumu kwa asiyoyateremsha Allah; kwani hakika yake ni uoni wameutokezesha watu baina yao, basi yoyote mwenye kukubali kuwa Allah amevijua vitu kabla ya kua kwake hivo vitu huyo tayari ameshakubaali Qadar."

 

"Hakika mbora wa waumini mbele ya Allah kicheo, kidaraja, na kiutangulizi ni aliye mbora zaidi katika kumuadhimisha yeye na Kitabu chake na Dini yake na makatazo yake, na Allah anawapa waumini kila mwenye daraja kwa daraja yake"

(Rasail Imam Jabir bin Zaid uk. 37)