SEHEMU YA PILI:
HADITHI ZA KUFUNGA MIKONO
1- عَنْ وَائِل بن حُجْر(( أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَفَعَ يَدَيْهِ حِيْنَ دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ ، وَكَبَّرَ ثُمَّ الْتَحَفَ بِثَوْبِهِ ثُمَّ وَضَعَ الْيُمْنَى عَلَى الْيُسْرَى ، فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ أَخْرَجَ يَدَيْهِ ثُمَّ رَفَعَهُمَا وَكَبّرَ فَرَكَعَ ، فَلَمَّا قَالَ: سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَفَعَ يَدَيْهِ فَلَمَّا سَجَدَ ، سَجَدَ بَيْنَ كَفَّيْهِ)) رواه أحمد – مسلم وفي رواية لأحمد وأبي داود (( ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى كَفِّهِ الْيُسْرَى وَالرُّسْغِ وَالسَّاعِدِ )) قال الشوكاني الحديث أخرجه النسائي وابن حبان وابن خزيمة.
TAFSIRI :
1- Kutoka kwa Wail bnu Hujr yeye “Amemuona Mjumbe wa Allah ameinua mikono yake alipoingia ndani ya swala (alipoanza kuswali), na akaleta takbira (ihram), kisha akajizungushia nguo zake na kuweka mkono wa kulia juu ya kushoto, na alipotaka kurukuu aliitoa mikono yake (ndani ya nguo)kisha akaiinua na kukabir halafu akarukuu, na aliposemaسَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُakainua mikono yakena aliposujudu kasujudu baina ya viganja vyake viwili”.
Ameipokea Ahmad – Muslim. Na katika upokezi wa Ahmad na Abi Daud “Kisha akaweka mkono wake wa kulia juu ya kiganja chake cha kushoto na rasgh na said”.[45]
Amesema Imam Ashshawkaniy hadithi hii ameipokea Annasaiy na Ibnu Hibban na Ibnu Khuzaymah.
UCHAMBUZI
Hadithi hii ni dhaifu kwa sababu nyingi:
(1)-Mgongano wa matni yake, kwani baadhi yao wamepokea kwa kutaja kuinua mikono baada ya kuinua kichwa kutoka kwenye sijda, na wengine hawakutaja hivyo baada ya sijda na migongano katika hadithi ni dalili za udhaifu wake.
(2)-Mgongano katika kuifikisha hadithi kwa Bwana Mtume (s.a.w) na kwa Swahaba kwani mara imepokelewa musnad mara mursal [46].
(3)-Kuna mgongano juu ya jina la mpokezi wa hadithi hii kutoka kwa Wail bnu Hujr, kwani wamekhitilafiana juu yake inasemwa Alqamah bnu Wail na inasemwa Wail bnu Alqamah.
(4)-Amesema Ibnu Hajar katika Attahdhiib: “Alqamah hakusikia kutoka kwa baba yake) ”.[47]
(5)-Na katika sanadi yake yumo Hammam bnu Yahya, amesema Sheikh Mohammad bnu A’abid katika kitabu chake Alqawlul-Faaswil:[48]
“Ama wapokezi wengine wa hadithi hii hakuna anayetaka kuulizwa hali yake, ila Hammam bnu Yahya kwani juu yake kuna maneno, amesema Abu Haatim (huyo Hammam) ni thiqah lakini katika hifdhi yake kuna walakin, na amesema Ibnu Hanbal sijapata kumuona Yahya bnu Said ana rai mbaya juu ya yeyote yule kuliko juu ya Hajjaj na Ibnu Is-haaq na Hammam na hakuna anayeweza kumrudisha kwenye rai hiyo juu ya watu hao, na amesema Amru bnu Ali kwa hakika Yahya alikuwa haridhii hata kidogo juu ya hifdhi aliyokuwa nayo (Hammam) wala katika kitabu chake wala hakuwa akielezea hadithi zitokazo kwa Hammam” .[49]
Jee inabakia hadithi hii kuwa sahihi? Baada ya kuona aina za udhaifu ndani yake.
-2وعن أبي حازم عن سهل بن سعد قال:” كَانَ النَّاسُ يُؤْمَرُوْنَ أَنْ يَضَعَ الرَّجُلُ الْيَدَ اليُمْنَى عَلَىذِرَاعِهِ الْيُسْرَى فِي الصَّلاَةِ “. قَالَ أَبُوْ حَازِمٍ ، وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ يُنْمَى ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، رواه أحمد والبخاري.
TAFSIRI:
2-Kutoka kwa Abi Hazim kutoka kwa Sahlu bnu Sa’ad amesema: “Watu walikuwa wakiamrishwa aweke mtu mkono wa kulia juu ya dhiraa yake ya kushoto kwenye swala”. Amesema Abu Hazim: Wala sidhani amri hiyo isipokuwa inaashiria kuwa inatoka kwa Bwana Mtume (s.a.w).
Ameipokea Ahmad na Albukhariy.
UCHAMBUZI WA HADITHI
1-Amesema Sheikh Muhammad bnu A’abid: “Kwa hakika Addaaniy
amesema katika Almuwatwaa, hadithi hii ina illa, kwani hiyo ni dhana kutoka kwa Abi Hazim pale aliposema -لا أعلمه- , na amejibu Ibnu Hajar kwa kusema: “Kwa hakika lau ingalikuwa Aba Hazim hakusema – لا أعلمه – basi hadithi hiyo ingalikuwa na hukmu- المرفوع – , na kauli hiiinakamatana na kauli yake katika kitabu chake Alfat-h kuwa hukmu ya hadithi hiyo ni -الرفع-, kwani swahaba akisema tulikuwa tukiamrishwa, hapo inadhihirisha kuwa kauli hiyo inamrudia yule mwenye amri naye ni Bwana Mtume (s.a.w)”.
Na vile vile akasema: “Na amesema Abulhassan Addaaraqutniy na Alkhatwiib na Al-imam Abubakri Al-ismailiy na wengine haiwezi kuwa hukmu yake niMarfuubali ni Mawquufwala haizidi hapo, na wamesema Umma wa wanavyuoni wa hadithi na Mafuqahaa na wajuzi wa elimu ya usuli, ikiwa hajaunganisha maneno yake na wakati wa Bwana Mtume (s.a.w) basi hadithi hiyo si Marfuu, na akiunganisha akasema tulikuwa tunafanya katika uhai wa Bwana Mtume (s.a.w) au katika zama zake au mbele yake na mfano wa hayo basi hadithi hiyo itakuwa hukmu yake niMarfuu, na hii ndio kauli sahihi amesema Imam Annawawiy kwenye sherhe ya Imam Muslim.
Na kutokana na kauli hiyo hadithi hii haiwi Marfuu[50],hata kama asingalikuwa na shaka Abu Hazim seuze alikuwa na shaka, na ndio maana akasema Alhafidh Abu Amru bni Abdulbar katika kitabu التقصىkuwa: “Athari hii ni Mawquuf[51]kwa Sahl wala haizidi hapo”.
Na akasema: “Hakika mpokezi wa hadithi akisema kinyume na kile alichopokea hiyo inajulisha juu ya kufutwa (hukumu hiyo) kwani hakuna sababu ya kumfanya asifuate alichopokea isipokuwa ni hiyo (yaani kufutwa hukumu hiyo), na hapa miongoni mwa mfano huo ni hadithi ya kufunga mikono -katika swala- yaani imepokelewa kutoka kwa Sahl ameipokea Imam (Malik) kwenye Muwattwaa na baada yake wakaipokea Albukhariy na Muslim, pamoja na hayo akasema (Imam Malik) katika kitabu chake Almudawwanah kuwa kufunga mikono ni makruhi na kupendelea kuiachia (wakati wa kusali) na kitabu cha Almudawwanah kimekuja baada ya Almuwattwaa katika kutungwa”.
Hivyo basi tunaona jinsi zilivyojengeka sababu za udhaifu juu ya hadithi hii, hadi ikawa haiwezekani kutolewa hoja, wala dalili haitimii kwa kutumia hadithi hiyo, basi vipi itolewe dalili kwa hadithi iliyozungukwa na udhaifu? Tena katika amali ya Ibada nayo ni swala ambayo kila mtu huchunga ili aitekeleze itakiwavyo katika njia ya usahihi.
3-وعن ابن مسعود :(( أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي فَوَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى الْيُمْنَى ، فَرَءَاهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم فَوَضَعَ يَدَهُ اليُمْنَى عَلَى اليُسْرَى)) رواه أبوداود والنسائي وابن ماجة.
TAFSIRI :
3-Kutoka kwa Ibnu Masoud yeye ((Alikuwa anasali akaweka mkono wake wakushoto juu ya kulia, Bwana Mtume (s.a.w) akamuona akauweka mkono wake wakulia juu ya kushoto)) Ameipokea Abu Daud na Annasaaiy na Ibnu Majah.
UCHAMBUZI WA HADITHI
Amesema Imam Ashshawkaniy katika mlango huu imepokewa kutoka kwa Jabir kwa njia ya Ahmad na Addaaraqutniy na vile vile kwenye upokezi wa Addaaraqutniy ipo hadithi ya Ibnu Masoud.
Na hadithi zote hizo zimepitia katika njia ya Alhajjaj bnu Abi Zaynab, amesema Alhafidh Adhdhahabiy katika Almiizaan: “Amesema Ahmad ninakhofia kuwa dhaifu wa hadithi, na amesema Ibnu Mudiiniy ni dhaifu, na amesema Annasaaiy: Alhajjaj si mtu madhubuti (katika hadithi), na kasema Addaaraqutniy: yeye (yaani alhajjaj) si mtu madhubuti wala mwenye hifdhi”.[52]
Na katika upokezi wa Ahmad na Addaaraqutniy yumo Abdulrahman bnu Is-haaq Alwaasitwiy Alkuufiy amesema Imam Annawawiy kwenye sherhe ya Imam Muslim: Mtu huyo ni dhaifu kwa Ittifaaq[53] (makubaliano ya wanavyuoni wa elimu ya hadithi), na kasema Adhdhahabiy katika Almiizaan:“Wengi wamemdhoofisha, amesema Abu Twalib nilimuuliza Ahmad bnu Hanbal kuhusu mtu huyo akasema hana lolote ana hadithi za kuchukiza ( kupingwa), na amepokea Abdullahi bnu Ahmad bnu Hanbal kutoka kwa baba yake amesema huyo (Abdulrahman bnu Is-haaq Alwaasitwiy Alkuufiy) ana hadithi za kupingwa (kuchukiza) wala hastahiki kitu katika upokezi wa hadithi, na amepokea Abbaas kutoka kwa Yahya kuwa ni dhaifu na mara nyengine kasema ni mwenye kuachwa, na amepokea Muawiya bnu Salih kutoka kwa Yahya Alkuufiy kuwa huyo ni dhaifu, na kasema Albukhariy فيه نظر kuwa mtu huyo anahitaji uchunguzi, na amesema Annasaaiy na wengine kuwa ni dhaifu”[54].
Amesema Sheikh Muhammad bnu A’abid katika kitabu القول الفصلkuhusu kauli ya Albukhariy aliposema فيه نظرyaani anahitajia uchunguzi: “Wamekubaliana ya kuwa Albukhariy hasemi neno hilo isipokuwa kwa yule aliye dhaifu kwa watu wote”.
Hizi ndizo kauli za wanavyuoni wa hadithi juu ya hadithi hii, inatosha wao kuwa ni hoja ya kuidhoofisha hadithi hii.
4-وعن علي رضي الله عنه قال :(( إِنَّ مِنَ السُّـنَةِ فِي الصَّلاَةِ وَضْعَ اْلأَكُفِّ عَلَى اْلأَكُفِّ تَحْتَ السُّرَّةِ )) رواه أحمد – أبو داود – وأخرجه البيهقي والدارقطني وفي سنده عبدالرحمن بن إسحاق الواسطي وقد تقدم القول فيه أنه ضعيف باتفاق.
TAFSIRI :
4-Kutoka kwa Ali (r.a) amesema:
“Hakika katika sunna kwenye swala ni kuweka kiganja juu ya kiganja chini ya kitovu”. Ameipokea Ahmad – Abu Daud – vile vile Albayhaqiy na Addaaraqutniy.
UCHAMBUZI WA HADITHI
Katika sanadi ya hadithi hii yumo Abdulrahman bnu Is-haaq Alwaasitwiy na tumetangulia kumuelezea udhaifu wake kwa makubaliano ya wanachuoni wa hadithi.
Na mtunzi wa kitabu cha Albuluughul-maraam hakutaja hadithi inayozungumzia kufunga mikono isipokuwa hadithi moja tu nayo ni ya Waail bnu Hujr ambayo tumeitaja na tumeielezea huko nyuma .. na katika mlango huu zipo hadithi nyengine zinasemwa kuwa zinafika ishirini zimepokewa kwa njia ya masahaba kumi na nane, na amezichambua Sheikh mwanachuoni Muhammad A’abid ndani ya kitabu chake madhubuti [ القول الفصل ] na kubainisha udhaifu wake na kutofaa kwake kuzitendea kazi au kuzitolea dalili ..[55]
[45] -Rasgh (ni maungio baina ya kiganja na mkono) na Saaid (baada ya maungio hadi kufikia kisugudi).
[46] -Musnad: Ni hadithi iliyoungana upokezi wake hadi kwa Bwana Mtume (s.a.w), na kauli nyengine ni hadithi iliyopokewa kutoka kwa Bwana Mtume (s.a.w) ikiwa imeungana au imekatika. – Mursal: Ni hadithi aliyoielezea Tabii na kuiunganisha hadi kwa Bwana Mtume (s.a.w) bila ya kumtaja Sahaba aliyemsikia.
[47] – Attahdhiib 7/247. Mtu wa: 488. المكتبة الشاملة.
[48] – Uk :5
[49] -Angalia Attahdhiib 11/60-61. Mtu wa: 108. المكتبة الشاملة.
[50]- Marfuu: Ni hadithi aliyoilezea Sahaba kutoka kwa Bwana Mtume (s.a.w).
[51] -Mawquuf: Ni kauli au kitendo kilichomalizia kwa Sahaba, mfano: aseme: “Tulikuwa tunafanya” bila ya kusema tunafanya wakati wa Bwana Mtume (s.a.w), au: “katika sunna ni hivi” au “tuliamrishwa” au “Tulikuwa tunaamrishwa” au “Tulikatazwa” au Tuliruhusiwa”. Na mfano wa hayo. –
[52]-Miizaanul I-itidaal 1/462 Mtu wa : 1736 المكتبة الشاملة.
-Vile vile anagalia Tahdhiib 2/177 Mtu wa: 372. المكتبة الشاملة
[53] – Sahihu Muslim Sherhe ya Imam Annawawiy Mujallad 2 juzuu 4/115
دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع 1401 هـ /1981 م
[54] -Miizaanul I-itidaal 2/548 mtu wa : 4812.المكتبة الشاملة
[55]-Anasema Sh Assiyaabiy: Na nimeangalia taaliq ya Muhammad Nasiruddiin Albaniy katika kitabuchake alichokiita kwa madai na uongo [صفة صلاة النبي صلى الله عليه وسلم] anakipinga kijitabu hiki akitolea hoja ya kuwa hadithi hizi- za kufunga na kuinua mikono katika swala- zimepokewa ndani ya sahihi Albukhariy na Muslim. Na hoja hiyo ni nyepesi kuliko hata uzi wa buibui, kwani Albaniy yeye mwenyewe amedhoofisha hadithi ziliomo ndani ya sahihi Albukhariy na Muslim, na jambo hilo kwake ni katika migongano (ya kauli ) yake ambayo anazingatiwa kuwa ni hodari na maarufu katika hilo, vile vile amepinga yale niliyoyanukuu kutoka kwa Adhdhahabiy kwenye kumsifia Azzuhriy kuwa ana sifa ya kudallis na katika hilo kuwa sikunukuu kauli ya Adhdhahabiy aliyosema في النادر, na amepitikiwa Albaniykwani mimisikukusudia kuleta tarjuma ya Azzuhriy bali nilitaka kuthibitisha ya tadlis tu si vyengine, na kusifika na kitu kunathibiti (kwa sifa hiyo) ikiwa ni chache au nyingi, na hakika waarabu wameweka sifa ya kupitilia mpaka (صيغة المبالغة ) ili kuonyesha wingi kutokana na uchache, ingalikuwa ni hivyo basi yule anayedanganya kidogo asingehesabiwa kuwa ni muongo na sema mfano kama huu katika vitu vyengine vyingi.
Na ikawa kazi yake kuwashambulia Maibadhi na hilo si geni kwake kwani kaishi maisha yake yote katika kutukana na kushambulia, na ufupisho wa maneno ni kuwa hiyo taaliiq aliyoweka ni ya kipuuzi inapelekea kicheko kutokana na yaliyomo ndani yake ambayo yanatokana na silka, sifa na tabia zao Alhashwiyyah.
